جزئیات
تاریخ ایجاد: 1397/4/9 تعداد بازدید: 851 تعداد نظرات ارسالی: 0 نویسنده: Azarnia
تحلیل بازار جهانی شکر جهان و ایران اردیبهشت 1396

تحلیل بازار جهانی شکر جهان و ایران

چکیده

شکر در بیش از 100 کشور در سراسر جهان تولید مي­شود. در بیشتر سال­ها، بیش از 70 درصد از تولید جهانی شکر در داخل کشورهای تولید کننده مصرف مي­شود، که مجوز توسعه بازار بزرگ صادرات آن را مي­دهد. با این حال، سهم قابل توجهی از این تجارت تحت موافقتنامه­های دوجانبه دراز مدت و یا در شرایط ترجیحی صورت می­گیرد. طبق نظر برخی کارشناسان پیش بینی شده است که مجموع تجارت جهانی شکر با افزایش 9/19 درصد از 5/34 میلیون تن در سال 2010 به 9/37 میلیون تن در سال 2020 برسد. صادرات برزیل نیز پیش بینی شده است که از 21/6  میلیون تن در سال 2010 به 6/25 میلیون تن در سال 2020 افزایش یابد. اخیرا صادرات شکر برزیل تا سطوح رکورد این کشور افزایش یافته است. به گفته کارشناسان و مقامات آمریکایی، تولیدات و صادرات شکر برزیلی به سطوح رکورد خواهد رسید، چرا که کارخانجات در صدد افزایش سهم تولید شکر از نیشکر نسبت به سهم تولید اتانول از آن، در پاسخ به افزایش قیمت ها و ارز ضعیف که آنها را به صادرات بیشتر تشویق می­کند، هستند. دفتر وزارت کشاورزی آمریکا در برزیل پیش بینی کرد که صادرات شکر برزیل در سال 2018-2017 به مقدار 29 میلیون تن برسد، بیش از 1.3 میلیون تن نسبت به فصل قبل. رویدادی که از حالا شروع شده است.

تولید و مصرف شکر در جهان

در نقاط مختلف جهان و نسبت به شرایط آب‌وهوایی و امکانات طبیعی از دو محصول نیشکر و چغندر قند، شکر استحصال می‌شود. دو کشور برزیل و هند روی ‌هم‌ رفته حدود 40 درصد شکر جهان را تولید می‌کنند. برزیل، تولیدکننده‌ای که هزینه تولید شکر آن از سایر کشورها پایین‌تر است، نقش مهم و تعیین‌کننده‌ای در عرضه این کالا در جهان دارد. بعد از برزیل کشورهای هند، چین و تایلند اصلی‌ترین تولیدکنندگان شکر در جهان محسوب می­شوند. در شکل شماره 1، تولید شکر در جهان به صورت نمودار نشان داده شده است.


شکل شماره 1: تولید شکر در جهان تا سال 2016

در تولید شکر و نوسانات قیمت آن عواملی همچون سیاست‌‌گذاری دولت‌ها و چرخه تولید شکر در برخی از کشورهای بزرگ تولیدکننده نیشکر نقش خواهند داشت. عواملی که در سال‌های پیش رو نیز بر معاملات این کالا تأثیرگذار خواهند بود عبارت‌اند از: افزایش تراکم صادرات از مناطق خاص (صادرکنندگان اندکی در سطح جهانی فعالیت می‌کنند) و کاهش حجم معاملات شکر سفید در سطح بین‌المللی.

عمده مصرف‌کننده شکر جهان هند می‌باشد و این کشور طی سال‌های گذشته همواره افزایش مصرف را تجربه کرده است. بعد از هند کشورهای چین، برزیل و مکزیک بیشترین مصرف‌کننده شکر جهان می‌باشند. در شکل شماره 2، پیش­بینی مصرف شکر در جهان تا سال 2025 نشان داده شده است.


شکل شماره 2: پیش بینی مصرف جهانی شکر تا سال 2025

صادرات و واردات در جهان

کشور برزیل در حال حاضر بزرگ‌ترین تولید کننده و صادرکننده شکر در جهان است و همچنان موقعیت خود را با اختلاف زیاد با سایر صادرکنندگان حفظ کرده است. بعد از برزیل کشورهای تایلند، استرالیا و گواتمالا سهم عمده‌ای در صادرات شکر داشته‌اند.

در مقایسه با صادرات، واردکننده‌های بیشتر و متنوع‌تری در جهان وجود دارد. انتظار می‌رود چین که عمده‌ترین واردکننده شکر جهان است بتواند به رشد خود ادامه دهد و همچنان سهم عمده واردات شکر را به خود اختصاص دهد.

پیش‌بینی روند قیمت‌های آتی شکر

قیمت شکر خام بازار نزدک نیویورک در بازه زمانی یک ماهه از حدود 16.57 سنت به ازای هر پوند در 3 آوریل 2016، به حدود 15.88 سنت در 3 مه 2016 کاهش‌یافته است (نمودار یک ماهه شکل شماره 3). همچنین در مقایسه با فصل قبل، که در قیمت 16.18 سنت به ازاء هر پوند معامله گردید، حدود 0.30 سنت (به عبارتی 1.85 درصد) کاهش داشته است. بطور کلی قیمت در طول چند سال اخیر افت قابل‌توجهی را شاهد بوده است که بیشترین افت آن اواخر سال  2015 و اوایل 2016 بوده است (نمودار 1 ساله و 10 ساله، شکل­های شماره 4 و 5). از لحاظ تاریخی نیز بیشترین رکورد قیمت شکر مربوط به نوامبر 1974 به قیمت 65.20 سنت و کمترین آن در تاریخ ژانویه 1967 به قیمت 1.25 سنت ثبت گردیده است که این میزان تغییر قیمتی تنها در 7 سال رخ داده است.


شکل شماره 3: نمودار قیمت جهانی شکر در بازه زمانی یک ماهه


شکل شماره 4: نمودار جهانی شکر (1 ساله)


شکل شماره 5: نمودار جهانی شکر (10 ساله)  

طبق انتظارات تحلیلی و مدل­های ماکرو تجاری اقتصادی جهان، پیش بینی می­شود شکر در پایان دوره این سه ماهه در قیمت 16.70 سنت به ازاء هر پوند و در نگاهی رو به جلو، در بازه 12 ماهه بطور میانگین در قیمت 16.20 سنت معامله گردد. (نمودار شماره 6 و جدول شماره 1).


شکل شماره 6: پیش بینی نموداری قیمت جهانی شکر

جدول شماره1: پیش بینی قیمت جهانی شکر تا سال 2020

دوره زمانی

3آوریل
2017

سه ماهه دوم
2017

سه ماهه سوم
2017

سه ماهه چهارم
2017

سه ماهه اول
2018

2020

واحد

پیش بینی قیمت کالا

15.88

16.7

16.5

16.4

16.2

13.5

سنت به ازاء پوند

تحلیلی بر صنعت شکر داخلی

طبق گزارش ماهنامه انجمن صنفی کارخانه­های قند و شکر ایران، يكي از دلايل رشد بخش كشاورزي، بدون ترديد رشد توليد شكر بود كه از يك ميليون و 100 هزار تن در سال 1392 به يك ميليون و 650 هزار تن در سال 1395 رسيد. به­طور متوسط رشد سالانه 17 درصدي در 3 سال زراعي اخير، يك تجربه بي­نظير تاريخي در توليد اين كالاست. درحالي كه رشد توليد ناخالص داخلي در 3 سال اخير با نوسان مواجه شده است. اما سياست­گذاري كارآمد و برنامه­ريزي مناسب، توليد اين كالا را 50 درصد افزايش داد و موجب شد تا براي نخستين بار فقط 25 درصد از نياز كل كشور از طريق واردات تأمين شود. اين ميزان رشد در همه سال­هاي از بدو تأسيس صنعت قند و شكر بي­نظير بوده و ركوردي قابل تحسين به­حساب می­آيد.

خوداتكايي ۷۴ درصدي در توليد شكر

به نقل از وزير جهاد كشاورزي، ايران با ثبت ركورد بي­سابقه توليد يك ميليون و ۶۵۰ هزار تن شكر در سال ۹۵ به ضريب خوداتكايي ۷۴ درصدي در توليد شكر دست يافت. به گفته وی با حمايت­هاي دولت و اقدامات فني صورت گرفته در ۳ سال گذشته نظير توسعه كشت پاييزه، كشت نشايي، بكارگيري نهاده­هاي با كيفيت و توسعه مكانيزاسيون ضمن بهره­گيري از آب سبز (باران)، علي­رغم كاهش سطح زيركشت، توليد چغندر قند در كشور به ۶ ميليون تن افزايش يافته است. وي با بيان اين كه سال گذشته ايران با توليد يك ميليون و ۶۵۰ هزارتن شكر به ركوردي بي­سابقه و خوداتكايي ۷۴ درصدي در توليد شكر دست يافت، تأكيد كرد: كشت پاييزه چغندر قند در استان­هاي فارس، كرمانشاه و ايلام كه داراي بارش مناسب در پاييز هستند بايد توسعه يابد تا ضمن افزايش توليد سازگار با شرايط اقليم، زمينه اشتغال و افزايش درآمد كشاورزان نيز فراهم شود.

توليد داخلي شكر 5/2 برابر واردات

بررسی علل افت صنعت قند و شکر از بعد تعرفه‌های واردات حائز اهمیت است. در آغاز دهه 80 تعرفه واردات شکر خام 100 درصد و تعرفه واردات شکر سفید 150 درصد تعیین‌شده بود، که این سیاست حمایتی انگیزه کاشت چغندر قند و تولید شکر در داخل کشور را افزایش داد و به‌تبع آن، بالاترین میزان تولید شکر در کشور طی 38 سال گذشته رقم خورد. میزان تولید شکر در سال 85 به یک‌میلیون و 258 هزار تن رسید. اما همزمان با شکسته شدن رکورد تولید، رکوردی دیگر در حال ثبت شدن بود، رکوردی به نام واردات 2 میلیون تنی شکر به کشور. رکوردشکنی واردات شکر به کشور که همزمان با افزایش تولید رقم خورد، در حالی بود که از آغاز دهه 80 تا سال 84، واردات شکر به کشور حدود 200 تا 220 هزار تن بود، اما آبان ماه سال 84 و تنها چند ماه پس از روی کار آمدن دولت نهم، تعرفه واردات شکر سفید دستخوش تغییر شد و از 150 درصد به 50 درصد کاهش یافت.

طبق گزارشات ماهنامه انجمن صنفی کارخانه­های قند و شکر ایران، يكي از كارهاي شگفت انگيز و آسيب ساز دولت­هاي نهم و دهم اين بود كه تجارت خارجي شكر را بر پايه سليقه و منافع يك گروه كوچك شكل داده بودند. مديران دولت­هاي يادشده بدون توجه به اينكه ايران در شرايط تحريم به­سر مي­برد و بايد دلارهايي كه با زحمت به­دست مي­آيد را براي واردات كالاهاي خاص كه توليد داخلي آن ناممكن است اختصاص دهند، سالانه ارقام قابل توجهي ارز به واردات شكر اختصاص مي­دادند. خروج بيش از 5/5  ميليارد دلار در دولت­هاي نهم و دهم (ميانگين سالانه 687 ميليون دلار) براي واردات حدود 12 ميليون تن شكر (ميانگين سالانه يك ميليون و 500 هزار تن) بلايي بود كه صنعت قند كشور را تا دره مرگ هدايت كرد و در شرايطي كه كشور به ارز گران­بهاي حاصل از فروش نفت نياز اساسي داشت، فقط دلالان و مافياي شكر بودند كه از آن بهره جستند. افزايش توليد شكر به يك ميليون و 650  هزار تن فقط زماني ممكن شد كه دولت یازدهم نيز با توليدكنندگان داخل همراه و همسو شد و واردات را كاهش داد. علاوه بر اين و همانطور كه از آمار و ارقام نمودار شکل شماره 7 برمي­آيد، واردات شكر تا شهريور 1395 فقط 390 هزار تن بوده است و 260 هزار تن نيز در نيمه دوم سال وارد شد كه همراه با عرضه شكر داخلي بود و به توليد داخل آسيب نزد. آمارها نشان مي­دهد كه با تدابير به كار گرفته شده، ميزان توليد در سال 95  با يك ميليون و 650 هزار تن به رقم 5/2 برابر واردات نائل آمده است.


شکل شماره 7: نمودار تولید و واردات شکر از سال 80 تا پایان سال 95

عوامل تاثیرگذار بر قیمت شکر داخلی:

1. میزان واردات شکر و تغییرات تعرفه آن

2. تغییر میزان تقاضای دوره­ای مصرف­کنندگان

3. نزدیکی به زمان برداشت چغندر قند به عنوان ماده اولیه تولید شکر (نزدیکی به افزایش عرضه)

4. سیاست­های قیمت­گذاری شورای اقتصاد

5. قیمت جهانی شکر

6. سیاست ­های حمایتی دولت از تولیدکنندگان با استفاده از ابزارهای مختلف از جمله قیمت تضمینی

مهمترین اتفاق پیش رو در آینده نزدیک، ورود به ماه مبارک شعبان و نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان است. همانطور که عنوان گردید، یکی از عوامل مهم تاثیرگذار بر قیمت شکر، افزایش میزان مصرف و در نتیجه رشد چشمگیر تقاضای شکر در خانوارها به عنوان مواد اصلی حداقل یک وعده غذایی، قابل پیش بینی است. اما از ابزار کنترل کننده آن، سیاست قیمت­گذاری شورای اقتصاد است. از طرفی، با توجه به تنور داغ بازار محصولات غذایی در ماه مبارک رمضان، ورود دلالان و واردکنندگان محصولات غذایی به بازار از طریق واردات این محصولات انتظار می­رود. حال اگر میزان تقاضا و عرضه با یکدیگر متناسب باشد، کار برای شورای اقتصاد در جهت قیمت­گذاری شکر چندان مشکل نخواهد بود. اما اگر در این اندک فاصله تا ماه مبارک رمضان، کنترل دولت بر واردات کاهش یافته و یا عوامل دیگری از جمله تعرفه واردات، دستخوش تغییر گردد، در اینصورت با افزایش تقاضا و یا افزایش عرضه و در نتیجه تغییرات قیمتی شدیدی رو به رو خواهیم بود و از طرفی کار برای شورای اقتصاد برای قیمت گذاری سخت خواهد شد.

طبق پیش بینی­های برخی کارشناسان و بررسی­های صورت گرفته، انتظار می­رود در ماه پیش رو با مدیریت دقیق و کنترل دولت بر میزان واردات و کنترل عرضه و تقاضا، تغییری چندانی در قیمت شکر شاهد نباشیم.

 

واحد تحلیل و مطالعات اقتصادی شرکت کارگزاری باهنر     

علی عبادی                           

چهارشنبه 13 اردیبهشت 96               

 

print




  نظرات